*Γράφει ο Κώστας Αντωνιάδης.
*Ο εμπνευστής και δημιουργός της εντυπωσιακότερης αντιστασιακής ενέργειας κατά του Γιώργου Παπαδόπουλου, έφυγε νωρίς. Ο Αλέκος Παναγούλης δεν γέρασε...
Επιχειρώντας τη σύνδεση του τότε με το σήμερα, ας ξεκινήσουμε από την περιγραφή της επιχείρησης «θάνατος στον τύραννο», όπως την έκανε ένα άλλο «αστέρι» των απριλιανών, ο ταγματάρχης της ΕΣΑ Θεόφιλος Θεοφιλογιαννάκος, συντάσσοντας το πόρισμα της ανάκρισης που δημοσιοποιήθηκε τον Οκτώβριο του 1968:
Την 7.30 περίπου η πρωθυπουργική συνοδεία εκκινεί την εν τω συνοικισμώ καλυβιών κατοικίας και κατευθύνεται προς Αθήνας.
Την 7.40- 7.42 ώρα συνοδεία του πρωθυπουργού, προηγούμενων των δύο δικυκλιστών και κινούμενων εκατέρωθεν της οδού διήλθεν εκ του σημείου της υπονομεύσεως.
Προηγούντο τα δίκυκλα, εις μικρήν απόστασιν ηκόλουθη το πρωθυπουργικόν αυτοκίνητον και εις έτι μικροτεραν απόστασιν ήτοι περί τα μέτρα ηκόλουθη το αυτοκίνητο ασφαλείας του πρωθυπουργού.
Μετά την διέλευσιν, εκ του υπονομευόμενου οχετού, του αυτοκινήτου ασφαλείας κατά 5 περίπου μέτρα, ενώ το πρωθυπουργικόν αυτοκίνητον ευρίσκετο εις απόστασιν περί τα είκοσι μέτρα, εγένετο έκρηξιν, σύννεφον δε κονεως και λίθων ανήρχετο προς τον ουρανόν, ενώ εκκωφαντικός κρότος εκάλυψεν την περιοχήν.
Η έκρηξις αιφνιδίασε τους πάντες και ως εκ τούτου τόσον το πρωθυπουργικόν αυτοκίνητον όσο και της συνοδείας εστάθμευσαν…
Εστάθμευσαν, λοιπόν, τα αυτοκίνητα κι από μέσα βγήκε αλώβητος ο δικτάτορας.
Η απόπειρα κατά της ζωής του, που είχε οργανώσει και εκτελέσει ο Αλέκος Παναγούλης, μόλις είχε αποτύχει.
Δεν πέρασαν δύο ώρες και ο ήρωας της αντίστασης συλλαμβάνονταν μέσα σε μια σπηλιά της θάλασσας, πολύ κοντά στο σημείο της έκρηξης.
Οι αστυνομικοί που τον έπιασαν άκουσαν από τα χείλη του το όνομα «Παναγούλης», αλλά δεν κατάλαβαν για ποιον ακριβώς επρόκειτο, ή τουλάχιστον έτσι ήθελαν να δείξουν, αφού ο Αλέκος της αντίστασης, ο άνθρωπος που άκουγε στο ψευδώνυμο «ανίκητος», ήταν ήδη πολύ γνωστός στους διώκτες του.
Στις 27 Μαΐου 1967, μόλις ένα μήνα μετά το πραξικόπημα, ο Αλέκος Παναγούλης, φαντάρος τότε, έπαιρνε το εξιτήριο από το στρατιωτικό νοσοκομείο Βέροιας.
Μόνο που δεν επέστρεψε στην μονάδα του, αλλά κατέβηκε στην Αθήνα, για να οργανώσει την αντιστασιακή ομάδα του Ελληνική αντίσταση».
Πρώτα καταφύγια του, τα σπίτια του συμμαθητή του από το γυμνάσιο Νίκου Λεκανίδη και των Γιάννη και Άρτεμη Κλωνιζάκη – «λευκός», «ολύμπιος» και «ταύρος» τα αντιστασιακά ψευδώνυμα των τριών συντρόφων.
Από τις πρώτες επαφές του Αλέκου Παναγούλη στην Αθήνα ήταν ο δικηγόρος Λευτέρης Βερυκάκης , ο «Πολύβιος» της οργάνωσης αλλά και ο ασκούμενος, τότε δικηγόρος Στάθης Γιώτας, ο «Δημοσθένης» της «ελληνικής αντίστασης»,
Στις 16 Ιουνίου 1967 συλλαμβάνεται ο Λευτέρης Βερυκάκης και την επομένη φεύγει εσπευσμένα για την Κύπρο ο Αλέκος Παναγούλης.
Μέχρι τον Ιανουάριο του 1968 που ο Αλέκος Παναγούλης φεύγει για την Ρώμη με πλαστό διαβατήριο στο όνομα Μάρκος Ανδρέου, εκπαιδεύεται από παλιά στελέχη της ΕΟΚΑ στη χρήση των εκρηκτικών.
Στη Ρώμη ο «ανίκητος» συναντά τον αδελφό του Στάθη Παναγούλη και τον γραμματέα της ΕΔΗΝ εξωτερικού Νίκο Νικολαϊδη. Από τη Ρώμη ο Παναγούλης βρίσκεται στο Παρίσι και συναντά τον αρχηγό του ΠΑΚ Ανδρέα Παπανδρέου, με τον οποίο όμως διαφωνεί.
Στις 14 Μαΐου ο «Μάριος Ανδρέου» ή «ανίκητος» φτάνει από την Ρώμη στην Ρόδο κι από κει στο σπίτι του Γιάννη Κλωνιζάκη στην Αθήνα.
Αμέσως αρχίζει η προετοιμασία της επιχείρησης «θάνατος στον τύραννο», τα εκρηκτικά θα φτάσουν από την Κύπρο, με πρωτοβουλία του τότε υπουργού εσωτερικών Πολύκαρπου Γεωρκατζή, μέσα σε διπλωματικό σάκο.
Ο υπουργός εσωτερικών της Κύπρου ήταν ο άνθρωπος που προμήθευσε στον Παναγούλη και το πλαστό διαβατήριο.
Τη νύχτα της 12ης προς 13η Αυγούστου στο γεφυράκι του 31ου χιλιομέτρου, από όπου τότε περνούσε η παραλιακή, βρίσκονται τρεις άνδρες, προετοιμάζοντας την επίθεση:
Ο Αλέκος Παναγούλης, ο Νίκος Λεκανίδης και ο Νίκος Ζαμπέλης, ένας ανιψιός του Παναγούλη, μεταφέρουν εκρηκτικά, τσιμέντο και χαλίκι για όσο το δυνατόν ισχυρότερη έκρηξη. Οι δύο φεύγουν μετά την ετοιμασία κι ο «ανίκητος» περιμένει να πυροδοτήσει το μηχανισμό.
Ταυτόχρονα η Αθήνα συγκλονίζεται από απανωτές εκρήξεις βομβών στην Ακρόπολη, το στάδιο, στου Φιλοπάππου και στο Πεδίον του Άρεως.
Το σχέδιο προβλέπει, παράλληλα με την απόπειρα εναντίον του δικτάτορα, η Αθήνα να θυμίζει πεδίον μάχης.
Στις 8 το πρωί, στις 13 Αυγούστου, στο γραφείο του ασοσιείτεντ πρες στο Παρίσι, φτάνει η προκήρυξη της «ελληνικής αντίστασης», το «ανακοινωθέν αρ.1», σύμφωνα με το οποίο «κέντρον δράσεως ήταν η περιοχή των Αθηνών και των προαστίων των.
Εχρησιμοποιήθησαν κυρίως μονάδες των λαικών αντιστασιακών ομάδων σαμποτάζ (λαός), των δυνάμεων σαμποτάζ της «ελληνικής αντίστασης». Πολλαί νάρκαι και βόμβαι εξερράγησαν».
Το «ανακοινωθέν αρ. 2» που είχε ετοιμαστεί για την δολοφονία του Γεωργίου Παπαδόπουλου δεν στάλθηκε ποτέ, αφού η επιχείρηση «θάνατος στον τύραννο» δεν στέφθηκε με επιτυχία.
Ο Αλέκος Παναγούλης, μετά την έκρηξη κολύμπησε και κρύφτηκε σε μια σπηλιά της απόκρυμνης περιοχής. Οι δύο σύντροφοι που θα τον απομάκρυναν με σκάφος δεν έφτασαν στο ραντεβού, και ο «ανίκητος» δεν έφτασε στο επόμενο ραντεβού, που είχε με τον Νίκο Ζαμπέλη, ο οποίος με αναμμένη την μηχανή του αυτοκινήτου του, τον περίμενε λίγο μετά το τούνελ της Βάρκιζας.
Όταν ο Αλέκος Παναγούλης λέει το όνομα του στους δεσμώτες του, εκείνοι «διοχετεύουν» ότι η απόπειρα έγινε από τον αδελφό του Γιώργο Παναγούλη που ήταν υπολοχαγός του Στρατού. Έτσι οι απριλιανοί υποστήριζαν ότι επρόκειτο για έργο «φιλοβασιλικών αξιωματικών». Ο Γιώργος Παναγούλης χάθηκε και αυτός.
Φυγάς μέσω Τουρκίας στο Ισραήλ, συνελήφθη για να παραδοθεί σιδηροδέσμιος στη χούντα.
Από το φινιστρίνι του πλοίου που τον μετέφερε στην Αθήνα, χάθηκε.
Στις 9 το πρωί της 13ης Αυγούστου ο Αλέκος Παναγούλης συνελήφθη. Στις 16, σειρά του Νίκου Λεκανίδη, στις 19 Αυγούστου συνελήφθησαν οι περισσότεροι άλλοι. Δεκαπέντε συνολικά στελέχη της «ελληνικής αντίστασης» κάθισαν στο εδώλιο του έκτακτου στρατοδικείου το Νοέμβριο του 1968.
Ετυμηγορία: θάνατος στον Παναγούλη, ισόβια και πολυετείς κάθειρξης για τους υπόλοιπους.
Η αμνηστία του 1973 τους απελευθερώνει όλους, ωστόσο ο Αλέκος Παναγούλης έχει να κάνει δύο αποτυχημένες απόπειρες δράσης.
Ο «ανίκητος» χωρίς να έχουν συμπληρωθεί 3 χρόνια από την αποφυλάκιση του, απέδρασε από τον κόσμο αυτό, με το πιο εξόφθαλμα δολοφονικό τροχαίο «δυστύχημα», την πρωτομαγιά του 1976. Τα αρχεία της ΕΣΑ που είχε καταφέρει να πάρει, είχαν φυγαδευτεί στο εξωτερικό. Όσοι γνώριζαν υποστήριξαν αμέσως τον βουλευτή Αλέκο Παναγούλη, τον δολοφόνησαν όσοι είχαν συμφέρον να μείνουν στο σκοτάδι τα περίφημα αρχεία.
Ο Αλέκος Παναγούλης ζει βέβαια στην συνείδηση όλων εκείνων που στέκονται όρθιοι και δεν γίνονται ποτέ έρμαια του φόβου. Όλων εκείνων που έχουν κάνει έμβλημα τους, τους ακόλουθους εξαίσιους στίχους του Κάλβου: «Όσοι το χαλκέον χέρι βαρύ του φόβου αισθάνονται ζυγόν δουλείας ας έχουσιν. Θέλει αρετήν και τόλμην η ελευθερία.
Ο Παναγούλης όχι μόνο δεν φοβόταν τίποτα, μα περιγελούσε και τον φόβο και τον πόνο. Κάτι που προκύπτει αβίαστα από τα ποιήματα του. Δανείζομαι εύγλωττο απόσπασμα από το ποίημα «Μπογιά» που περιέχεται σε ένα συναισθηματικά φορτισμένο άρθρο του γνωστού αντιστασιακού Ανδρέα Φραγκιά (ο οποίος είχε βασανιστεί απάνθρωπα από τα όργανα της χούντας) που δημοσιεύτηκε στις 30 Απριλίου 1993 στην «Ελευθεροτυπία» με τίτλο: «Γράμμα στο αδικοχαμένο παλικάρι».
Λέει λοιπόν ο Αλέκος Παναγούλης, που έγραφε ποιήματα και μέσα στο δεσμωτήριο του, ενώ του είχαν αφαιρέσει κάθε γραφική ύλη και νόμιζαν οι θύτες του πως τα έγραφε με μπογιά: «…κι οι μισθιφόροι ψάξανε παντού. Όμως μπογιά δεν βρήκαν. Γιατί στιγμή δεν σκέφτηκαν στις φλέβες μου να ψάξουν…». Ναι, είχε ανοίξει τις φλέβες του και έγραφε με το αίμα του!
Σήμερα δεν έχουμε βέβαια τουρκοκρατία όπως στα νεανικά χρόνια του Κάλβου, ούτε δικτατορία, όπως στις μέρες και στις νύχτες της απομόνωσης που έδειξε το σθένος της ψυχής του ο αλησμόνητος Αλέκος Παναγούλης. Παρ’ όλα αυτά, έχουμε ανάγκη από πρότυπα θάρρους, συνέπειας και ανταγωνιστικότητας. Από πρότυπα πάνω απ’ όλα φιλοπατρίας. Το τονίζω αυτό, γιατί τα τσιράκια των ισχυρών έχουν αναγάγει τη φιλοπατρία και την εμμονή στην πολιτιστική μας ιδιαιτερότητα σε συνώνυμα της ύβρης και της οπισθοδρομικότητας.
Κώστας Αντωνιάδης
φίλος και συναγωνιστής του
Αλέκου Παναγούλη